Te Marae Pounamu 

Students with the pounamu (greenstone) on Rongomaraeroa, Te Papa's Marae.

Students with the pounamu (greenstone) on Rongomaraeroa, Te Papa's Marae. 

Curriculum links

Ngā tino wāhi ako

  • Tikanga ā Iwi
  • Pūtaiao
  • Hauora
  • Hangarau

Ka noho i raro i ēhea whenu?

  • Tikanga ā Iwi - Ngā Rawa me ngā Mahinga Ohaoha
  • Pūtaiao - Ō Ahupūngao
  • Hauora - Te Taiao
  • Hangarau - Hangarau ā-Iwi 

Ngā tino pukenga

Whakawhitiwhitinga Kōrero, Ngā Pūkenga Kōiri, Ngā Pūkenga Pāpori, Pāhekoheko hoki

Ngā reanga

2-8 

Ngā tau

3-13

Ki runga ano

E tautoko ana i ēhea kaupapa kōrero?

  • Kōrero Pūrākau Māori
  • Pūtaiao ā-nuku
  • Ngā Whakatakotoranga Hangarau O Aotearoa 

E hia te roa o tēnei mahi?

E 5miniti  (kia kaha tō mirimiri i te pounamu nei).

Ki runga ano

Ka kimihia ki hea?

  • Te Papa tuawhā, Te Marae
  • Kua ngaro koe? Me pātai ki tētahi Kaimanaaki Manuhiri.

He aha te take me heri au i taku akomanga ki tēnei taonga?

  • He mahi pai, he mahi wheako tēnei mā ngā tamariki me ngā pakeke.
  • He tūpono ki te pā ki tētahi o ā mātou taonga ahurei i auahatia i roto i ngā huānga o te taiao tūturu o Aotearoa.
  • Whakatata atu ki te pounamu nui me te āwhina ki te tango i te waikura i runga nei.
  • Whakatinanatia te rere o te awa i runga te pounamu. 

He aha ngā mahi kei taua whakaaturanga?

  • Toua ō ringa ki roto te wai, ka tiki ai i ētahi o ngā one takawai, me te mahi tonu i te mahi a neke atu i te waru miriona o ērā atu tāngata - te mirimiri i te pounamu hei tango i te waikura kia kitea ai te kākāriki o raro (engari kaua e tatari kia tutuki tērā i te paunga o te wā poto nei - tirohia te mutunga iho o ngā mahi a ērā atu tāngata e waru miriona i mua i a koe).

Ki runga ano

Me aha taku mōhio ki tēnei whakaaturanga?

  • Nā Ngāi Tahu te pounamu nei i homai ki te whare pupuri taonga tawhito, i te wā e tū tonu ana i Buckle St, i te tau 1986.
  • E tohu ana te pounamu i ngā tūāpapa mārō, toitū hoki o Rongomaraeroa, Te Marae o Te Papa.
  • E haere kōtui ana te pounamu me te wai, nā te mea e kitea ai ngā pounamu i roto i te wai. Koirā te take e whakaaturia ai te pounamu nei i Te Marae i roto i te wai.
  • Ko te wairua o te pounamu e tiaki ana i ngā tikanga Māori tuku iho me ngā mahi katoa o runga i Te Marae.
  • He momo toka maopūroro te pounamu. I hangaia ngā toka maopūroro nā te wera me te pēhanga tērā ka huri i te toka taketake hei tētahi momo toka hou. 

Ētahi kaupapa hei matapakinga pea

  • Me kōrero mō te noho o te pounamu nei hei mauri mō Rongomaraeroa, te marae o Te Papa, kei te papa tuawhā.
  • Matapakia ngā tūmomo pounamu, pērā i te inanga (he āhua pūmā, pērā i tō te peara, he kārikihina hoki ngā tae), te kahurangi (he tino whakatīaho, he kārikitea hoki me ngā tarapī muhani atu), te kakotea (he kārikiuri, he ropiropi me ngā ira pango), te kawakawa (he kaha tōna kārikiuri me te whānuitanga o ngā kauruku, i tapaina ki te rākau kawakawa). Ka kitea hoki te tangiwai, he momo toka tino whakatīaho, he kākariki ōriwa ki te kākāriki āketa ngā tae, ā, ahakoa tōna rite ki te pounamu, ehara i te pounamu, he bowenite kē. Ahakoa i kī te Māori he momo pounamu taua toka, i mōhio kē rātou ki ōna rerekētanga me ōna whāititanga. Ko te totoweka he momo pounamu tino onge, ā, ko te tikanga e ropiropi ana ki te mā, e kōpuretia ana rānei ki te whero. Tēnā pea ka kōrero tō akomanga mō te hiranga o te pounamu ki te Māori me ērā atu iwi, huri noa i te ao.
  • Me kōrero mō te hanga i te pounamu hei toka maopūroro. E mōhiotia ana te pounamu e te kaimātai toka hei nephrite. Hei mahi kīnaki, me haere ki te wāhi wheako o NatureSpace, kei te papa tuarua, ki te tūhura i ngā tūmomo kōhatu.
  • Nō hea te pounamu? Ahakoa i kitea te pounamu i te Tai Poutini, ina koa i roto i te awa o Arahura, kīhai te pounamu i whānau i reira. I tāpuketia tētahi momo toka pēnei i te serpentine, he nui te rino me te konupora i roto, i te 20 kiromita i raro i te mata o te whenua i te taha o tētahi toka, i hangaia ki te one takutai he nui te takawai me te waikura konumohe i roto, mō ētahi tau miriona. Kātahi ka kawea ki te mata mā ngā rū whenua, ā, i te wāhi i pā ai ngā momo toka e rua, koirā te putanga mai o te pounamu. E ai ki ngā kōrero o kui mā, o koro mā i pēhea te tae atu o te pounamu ki taua awa? E ai ki ngā kōrero, ka taha te wā ka noho tētahi taniwha, ko Poutini te ingoa, i aroha atu ki tētahi wahine pūrotu, ko Waitaki tōna ingoa. I kahakina taua wahine e Poutini, ā, i arua e te tāne a Waitaki. I te whakatata a te tāne a Waitaki ki a Poutini, ka mauria a Waitaki e Poutini ki te wahapū o te awa o Arahura ki reira whakapounamutia ai. I ēnei rā e whakaarohia ana a Poutini hei kaitiaki wairua o te pounamu, o te whenua hoki me te iwi o te Tai Poutini.
  • I whakamahia te pounamu e te Māori hei aha? I whakamahi te Māori i te pounamu mō te matahuhua o ngā mahi whai take, whai kawa hoki. Ko ētahi o ēnei ko te hanga pāraharaha pērā i te toki he maha ngā momo rahi; ngā rākau o te riri, pērā i te patu, te mere; ngā momo rei rānei, pērā i te heitiki. He aha ngā tikanga whakairo i te pounamu? E ai ki ngā tikanga, i whakairo ā-ringahia, i wakuwakua hoki ki te hōanga. Mō te hanga pāraharaha i whakamārōtia ki te ahi.
  • He aha ngā aratohu mō te kohikohi pounamu i tōna pū taiao? Kei Ngāi Tahu ko Te Kaupapa Whakahaere Pounamu, tērā e whakaae ana kia kohikohi ngā tāngata i te pounamu i ngā takutai moana o te uru o Te Waipounamu, engari ka herea te tangata ki te maha ka taea e ia te kawe i roto i te 24-haora. Mō ētahi atu kōrero haere ki te pae tukutuku o www.ngaitahu.iwi.nz/office-kaupapa-pounamu.html. He aha ngā ture mō te takoha i te pounamu? Ko te tikanga, mēnā ka hokona te pounamu, kaua e hoko mōhou, engari me takoha kē ki tētahi atu.

Ki runga ano

Ngā kōrero kīnaki

 

He taonga whai pānga

  • Ko ngā whakaaturanga e pā ana ki ngā toki pounamu, ngā hei tiki, ngā matau me ētahi atu taonga pounamu, kei Mana Whenua, i te papa tuawhā.
  • Haere ki te NatureSpace i te papa tuarua, ki te tūhura i ngā whakamārama pūtaiao e pā ana ki te hanganga i o tēnei momo toka maopūroro.

Ki runga ano