Te timutimu o te rākau Tōtara 

Totara Stump

Curriculum links

Ngā tino wāhi ako

  • Tikanga ā Iwi me Te Hangarau.

Ka noho i raro i ēhea whenu?

  • Tikanga ā Iwi – Te Wāhi me te Taiao
  • Tikanga ā Iwi – Te Ao Hurihuri
  • Te Hangarau – Te Hangarau me te Pāpori

Ngā tino pūkenga

Ngā pūkenga koiri, ngā pūkenga mōhiohio, ngā pūkenga hīraurau hopanga

Ngā reanga

1-7 

Ngā tau

1-13

Ki runga ano

E tautoko ana i ēhea kaupapa kōrero?

  • Ngā kōkiritanga hangarau i Aotearoa
  • Te whakahoutanga me te tenenga
  • Te poritanga o Aotearoa – o mua, o nāianei
  • Ngā pūrakau 

E hia te roa o tēnei mahi?

5–10 meneti

Ki runga ano

Ka kimihia ki hea?

  • Te Papa tuatoru, Whāngai, Whenua, Ahi Kā
  • Kua ngaro koe? Me pātai ki tētahi Kaimanaaki Manuhiri. 

He aha te take me heri au i taku akomanga ki tēnei taonga?

  • He puiaki, he tauira rerekē tēnei tumu tōtara i mahue i muri o te tuatanga e te Māori ki ā rātou taonga mahi o neherā.
  • He māmā te uru katoa mai a te akomanga ki mua tonu o tēnei taonga. 

He aha ngā mahi kei taua whakaaturanga?

  • Tirohia, mātakitia, ka whakamahi ai i tēnei taonga hei take kōrerorero.
  • Pānuitia te whakataukī kei muri i tēnei taonga.
  • Whakaritea ngā tohu toki kei runga i te tumu ki ngā toki kei roto i te pouaka whakakite.

Ki runga ano

Me aha taku mōhio ki tēnei whakaaturanga?

  • Nō tētahi rākau tōtara tēnei tumu.
  • Tae atu ki te 30 mita te teitei e tipu ai te tōtara.
  • He mea tua tēnei rākau i mua i te taetanga mai o te Pākehā.
  • He mea ketu mai tēnei rākau i te awa o Ohinemuri i Moehau i te tau 1907, ka takohatia e te Paeroa Gold Extraction Company ki Te Papa Tongarewa.
  • He tino tauira tēnei mō ngā pūkenga o te tangata whenua mō te hanga taonga ki ngā rawa o te taiao.
  • Tērā pea i whakamahia tēnei rākau hei hanga waka.
  • Mehemea ka āta ārohi koe, ka kitea e koe ngā tohu i mahue i te toki.
  • He mea hanga te mata o te toki ki te pakohe, he kōhatu tino mārō, tino koi hoki ina akuhia, whakapiatatia hoki.
  • Hangaia ai ngā mata o te toki ki te whānuitanga o ngā momo kōhatu, ko te kōhatu matua ko te pakohe, ko ētahi atu ko te toka parataiao, ko te karā, me te pounamu.

Ki runga ano

Ētahi kaupapa hei matapakinga pea

  • Kei te kite koe i ngā tohu poro i mahue i te toki?
  • Ki ō whakaaro, i pēhea te roa e tuaina ana te rākau, ka hinga?
  • Matapakia te whakataukī. He aha te tikanga ki ō whakaaro? (Tere te tapahi, roa te whakatū.)
  • Mehemea ka tuaina e koe he rākau pēnei te nui, ka ahatia e koe?
  • Mehemea ka hiahia koe ki te tārai waka, ka pēhea tāu whakapaipai?
  • Ki ō whakaaro, i pēhea te roa i pau kia oti katoa tētahi waka te hanga ki ngā pāraha mahi o neherā?
  • Ki ō whakaaro, he mea whakamahi tēnei rākau hei tārai waka, hei hanga tētahi atu mea rānei, pēnei i tētahi wāhanga o te marae, hei hanga waharoa rānei?
  • Nō te wao nui a Tāne, te atua o te ngahere, tēnei taonga. Me tuku karakia motuhake ki te whiwhi whakaaetanga i mua i te mautanga i ngā taonga o te ngahere. Nā te pakiwaitara mō Rata me tōna waka tēnei tikanga i whakaatu.
  • Ko te hiahia o Rata, he hanga waka hei whaiwhai i te nanakia nāna rā i patu tōna matua. Ka haere a Rata ki te ngahere, ka tuaina he rākau tika i kitea e ia. Nō te rā o muri ka hoki atu ia ki tana rākau, kua tū anō. Ka pōraruraru ia, heoi anō ka tuaina anō e ia tana rākau, engari ka mutu, ka huna ia i roto i te ngahere ki te mātakitaki i tana rākau. Ka kite ia i te hakaturi (te whānau o ngā ngārara, o ngā manu, me ngā tipua o te ngahere) e whakahoki ana i te tinana o tāna rakau. Mā ā ratou karakia whaimana, ka hikina anō taua rākau kia tū anō ki runga i tōna tumu. Ka whakaatu a Rata i ia ki te hakaturi, kātahi ia ka kohetetia e te hakaturi mō tana pokanoa ki te tua rākau kāhore he whiwhi whakaaetanga i a Tāne i mua. Mai i taua wā ka tuku he karakia hei tua rākau, ahakoa mō te aha taua rākau. Mehemea ka tuaina he rākau, ka waiho he rau mauka me te peretao i runga i te tumu hei takoha.
  • Whakaritea te rahi o tēnei tumu ki te waka Teremoe, kei Papa 4, kei te whakaaturanga o Mana Whenua. Ki ō whakaaro he ōrite te rahi o tēnei tumu ki tērā i mahue i muri o te tuatanga o te rākau hei tārai i a Teremoe?
  • He aha ngā pāraha kei te whakamahia ināianei hei tua rākau?
  • Matapakia te hiranga o te mōhio ngā mahi Māori o mua ki te porihanga o nāianei.
  • Matapakia te tino hiranga o te ahurea waka ki tō te Māori tuakiri nā te mea i tae mai te nuinga o ngā iwi ki Aotearoa mā runga waka. I roto i ngā tauparapara o te kaiwhaikōrero kei te huaina ngā waka. Nā reira, he tohu tuakiri anō te waka.

Ki runga ano

Ngā kōrero kīnaki

He taonga whai pānga

  • Pātaka – Te Takinga kei Papa 4. He tauira tēnei o te whare he mea tauwhaiti te hanga.
  • Te Wharenui – Te Hau ki Tūranga kei Papa 4. He tauira tēnei o te whare he mea tauwhaiti te hanga.
  • Fale – Kei PlaNet Pasifika kei Papa 4. He tauira tēnei o te hanga whare ā-Pasifika mā te whakamahi i ngā taonga rawa taiao o te Moana-nui-a-Kiwa.
  • Te waka Teremoe – kei roto i te whakaaturanga o te iwi o Whanganui kei Papa 4. He tauira tēnei mō te hanga hou mā te whakamahi i ngā taonga o te taiao.
  • Toki in our collections

Ki runga ano